Gdański Archipelag Kultury "Wyspa Skarbów"

  • Increase font size
  • Default font size
  • Decrease font size
http://wyspaskarbow.gak.gda.pl/components/com_gk2_photoslide/images/thumbm/7420441pol.jpg http://wyspaskarbow.gak.gda.pl/components/com_gk2_photoslide/images/thumbm/1307962pol.jpg

HISTORIA IZBY PAMIĘCI

 

Izba Pamięci powstała w 1974 roku i została poświęcona wybitnemu pisarzowi, geografowi i podróżnikowi – Wincentemu Polowi.  Jej zadaniem stało się przybliżenie społeczeństwu zarówno twórczości Pola, jak i dziedzictwa kulturowego i przyrodniczego Wyspy Sobieszewskiej oraz Żuław Wiślanych.

 

Początkowo Izba Pamięci mieściła się w jednej z klas Szkoły Podstawowej nr 87 przy ul. Tęczowej. Dopiero w 1977 roku, dzięki staraniom Komitetu Osiedlowego w Sobieszewie, otrzymała salę ekspozycyjną w budynku przy ul. Turystycznej 3, gdzie obecnie mieści się siedziba „Wyspy Skarbów” Gdańskiego Archipelagu Kultury. 

 

Utworzenie Izby Pamięci na obszarze Wyspy Sobieszewskiej przy samym ujściu Wisły nie jest przypadkowe. Wiąże się bowiem z obecnością Wincentego Pola na tych terenach na przestrzeni lat 30. i 40. XIX wieku. Pisarz dzięki tej wyprawie opisał piękno krajobrazu Żuław Wiślanych, stworzył mapy hydrograficzne i wymyślił nazwę geograficzną Śmiała Wisła dla nowoutworzonego w 1840 roku ujścia Wisły w Górkach.

 

Od początku swego istnienia Izba Pamięci była zarządzana społecznie. Jej początki były skromne: kilka pamiątek umieszczonych w pięciu gablotach. Dopiero wytrwała praca społecznych opiekunów: Ryszarda Sykisza i Jana Sidorczaka oraz życzliwość darczyńców przyczyniła się do powiększenia i urozmaicenia ekspozycji. Izba Pamięci gromadziła eksponaty związane z życiem i twórczością Wincentego Pola. Ponadto zbierała obiekty związane z żeglugą morską oraz codziennym życiem mieszkańców Wyspy Sobieszewskiej i Żuław Wiślanych.

 

Cała ekspozycja została podzielona na kilka części tematycznych takich jak: przedmioty codziennego użytku, czy eksponaty marynistyczne. Wśród nich osobne miejsce zajmuje unikatowy księgozbiór dziewiętnastowiecznych wydań dzieł Wincentego Pola. To efekt owocnej współpracy zarówno z siedzibą Muzeum Lubelskiego oraz z prawnukiem poety – Adamem Polem, który przekazał największą liczbę egzemplarzy jego dzieł.

W 2006 roku na prośbę Rady Opiekuńczej opiekę nad zbiorami objęła „Wyspa Skarbów” Gdańskiego Archipelagu Kultury.

W 2012 r. dotychczasowa nazwa została zastąpiona na Centrum Wystawiennicze Wyspy Sobieszewskiej i Ujścia Wisły im. Wincentego Pola GAK.

Społeczni opiekunowie Izby Pamięci Wincentego Pola:

Lata 1974 – 2006
† Ryszard Sykisz
Jan Sidorczak
Rada Osiedla Sobieszewo

Od 2006 – Wyspa Skarbów GAK

2006 – 2007
Monika Roguszczak

2007 – obecnie
Paweł Jarczewski

 

HISTORIA WYSPY SOBIESZEWSKIEJ

 

 

III tys. p.n.e. najstarsze ślady osadnictwa z okresu kultury ceramiki sznurowej.

ok. 550 r. n.e. pierwsze informacje na temat ujścia Wisły w dziele historyka bizantyjskiego Jordanesa „O pochodzeniu i czynach Gotów”.

890 r. kolejna informacja o ujściu i delcie Wisły podana przez normandzkiego żeglarza Wulfstana.

1300r. pierwsza hydrograficzna mapa delty Wisły stworzona przez Wyższego Radcę Związku Wałowego Hugo Bertrama.

1454 r. powstawanie wielu karczm uposażonych w ziemie na terenie Mierzei. Karczmy we wsi  Górki i w Sobieszewie zaczęto nazywać Kreczem Newefehre, Kreczem Boemsagk – przy tej ostatniej z czasem zaczęła tworzyć się osada przykarczemna.

XVI w. Rada Miejska oddaje w dzierżawę wiele majątków ziemskich m.in.: 1563 r. dzierżawa Świbna przez Johana Kramera (w XVII w. osada dzierżawiona jest przez rodzinę Brandesów).

Po 1517 r. (wystąpienie Marcina Lutra) kościół w Sobieszewie przekazano proboszczom protestanckim.

1733 r. szukający poparcia w walce o polską koronę Stanisław Leszczyński w wystawionym przez siebie dokumencie biorącym Gdańsk i jego dobra w opiekę i protekcję wymienia m.in.:  Bohnsack (Sobieszewo), Bohnsackerweyde (Sobieszewska Pastwa), Schiwenhorst (Świbno), Einlage (Przegalina).

1793 r. (II rozbiór Polski) tereny Mierzei Wiślanej przechodzą pod panowanie Prus.

VI 1793 r. Spis Powszechny przeprowadzony przez władze pruskie - wówczas skrupulatnie opisano wszystkie osady leżące na terenie dzisiejszej Wyspy Sobieszewskiej.Wieś Sobieszewo liczyła wówczas 59 gospodarstw domowych. Mieszkało tu 294 osoby, a wójtem był Martin Petrowsky.

Okres XIX w. Wyspa Sobieszewska zyskuje charakter miejscowości wypoczynkowej i turystycznej.

1806 r. Gdańsk wraz z przyległymi terenami (m.in. z dzisiejszym terenem Wyspy Sobieszewskiej) zostaje Wolnym Miastem.

1840 r. zator lodowy pod wsią Górki, spiętrzona Wisła przerywa pas Mierzei Wiślanej – tworzy się nowe ujście nazwane później przez Wincentego Pola Śmiałą Wisłą.

1895 r. otwarcie Przekopu Wisły zbudowanego między Świbnem a Mikoszewem.

Po 1918 r.  teren Wyspy Sobieszewskiej należy do Wolnego Miasta Gdańska.

20-lecie międzywojenne w Górkach Wschodnich powstał port dla wodnosamolotów obsługiwany przez Lufthansę. W latach 30. utrzymywał regularne połączenie z Kalmarem i Sztokholmem.

Lata 30. XX w. wybudowanie letniej rezydencji w Orlu dla Alberta Forstera (gauleiter okręgu gdańskiego).

1945 r. teren Wyspy Sobieszewskiej miejscem dramatycznych wydarzeń II wojny światowej: ewakuacja więźniów obozu koncentracyjnego Stutthof; miejsce postoju uciekinierów z Prus Wschodnich. We wrześniu wojska rosyjskie przekazują całą władzę w ręce władz polskich.

1946 r. utworzenie na Wyspie Sobieszewskiej: placówki Wojsk Ochrony Pogranicza, gminy samorządowej z siedzibą w Śpiewowie (Świbno) przeniesionej później do Sobieszewa, komisariatu Milicji Obywatelskiej (Śpiewowo) i urzędu pocztowego.

1946 r. Żegluga Gdańska uruchomiła pierwsze połączenie promowe na trasie: Gdańsk – Sobieszewo – Przegalina – Rybina – Elbląg. Uruchomienie pierwszej linii komunikacyjnej w kierunku Wyspy: Gdańsk – Sobieszewo – Świbno – Stegna.

1947 r. stan ludności na Wyspie Sobieszewskiej: 1100 osób (w tym 136 pochodzenia niemieckiego).

1948–1959 r. wznowienie połączenia promu kolejowego Świbno – Mikoszewo.

1 XII 1954 r. w Świbnie powstaje Państwowy Instytut Hydrologiczno-Meteorologiczny.

1963 r. oddanie do tymczasowego użytku składanego mostu pontonowego.

1973 r. Wyspa Sobieszewska zostaje przyłączona do Gdańska

Lata 70. XX w. stopniowa degradacja Wyspy poprzez budowę kolektora ściekowego: kryzys w turystyce, zamknięcie plaż i kąpielisk.

1999 r. zakończenie pierwszego etapu modernizacji oczyszczalni „Wschód”, ograniczenie zanieczyszczeń, otwarcie większości plaż na Wyspie.

2007 r. – powstaje szlak turystyczny (pieszy i rowerowy) Wyspy Sobieszewskiej im. Wincentego Pola.

2010 r. była rezydencja Alberta Forstera w Orlu zostaje przekazana Zakonowi Franciszkanów (Dom Pojednania i Spotkań Ojców Franciszkanów) z Gdańska.

 

HISTORIA FORSTERÓWKI

 

forster

 

 

Nazwa „Forsterówka” wzięła się od nazwiska gauleitera okręgu gdańskiego i obergruppenführera SS Alberta Forstera, który w latach 30. XX w. wzniósł w Orlinkach na Wyspie Sobieszewskiej swoją letnią rezydencję.

Budowę obiektu rozpoczęto w 1933 roku. Według licznych relacji pomysłodawcą niektórych rozwiązań artystycznych był Adolf Hitler. Zaprojektował on m. in. swastyki wyrzeźbione na belkach stropowych w Sali Kominkowej.

Domek myśliwski wykonano z modrzewia. W obiekcie do tej pory znajdują się oryginalne kominki z lat 30. XX w.: kamienny w stylu wikingów w Komnacie Gotów oraz kaflowy w stylu holenderskim w Sali Jadalnej. Dekorację stanowi również boazeria kasetonowa.

 26 lipca 1933 roku ukończono projekt i przekazano rezydencję Albertowi Forsterowi w ramach prezentu od führera. Budynek w Orlinkach Albert Forster traktował jednak jako letnią rezydencję, stanowiącą odskocznię dla willi w Gdańsku, i przebywał w niej tylko okresowo do 27 marca1945 roku.

W czerwcu 1939 roku w obecności Heinricha Himmlera w „Forsterówce” przygotowywano ostatnie szczegóły operacji "Tannenberg", m.in.: listy aresztowań i likwidacji Polaków z terenu Wolnego Miasta Gdańska i Pomorza. Tutaj także zapadła decyzja o utworzeniu obozu koncentracyjnego w Sztutowie (KL Stutthof).

Od września 1944 do stycznia 1945 roku na teren rezydencji gauleitera z obawy przed nalotami zwożono z Gdańska dzieła sztuki i archiwa NSDAP. Budynek traktowano jako magazyn tranzytowy. Część dokumentów i eksponatów muzealnych została zdeponowana w jednym ze schronów przeciwlotniczych, które zostały wybudowane na tym terenie w 1941 roku.

W kwietniu 1945 roku na terenie rezydencji rozlokował się sztab 4. dywizji pancernej gen. Betzela. Poległych żołnierzy pochowano po walce w pobliżu domku myśliwskiego Alberta Forstera.

W okresie powojennym rezydencja przez kilka lat pełniła funkcję ośrodka wypoczynkowego PZPR, a następnie do 2003 roku ośrodka Funduszu Wczasów Pracowniczych „Mewa”.

W 2010 roku „Forsterówka” została przekazana Zakonowi Franciszkanów (Dom Pojednania i Spotkań Ojców Franciszkanów) z Gdańska, którzy na terenie kompleksu planują utworzenie Młodzieżowego Ośrodka Pojednania Polsko-Niemieckiego pod nazwą „Wyspa św. Franciszka”.

HISTORIA IZBY PAMIĘCI

 

Izba Pamięci powstała w 1974 roku i została poświęcona wybitnemu pisarzowi, geografowi i podróżnikowi – Wincentemu Polowi.  Jej zadaniem stało się przybliżenie społeczeństwu zarówno twórczości Pola, jak i dziedzictwa kulturowego i przyrodniczego Wyspy Sobieszewskiej oraz Żuław Wiślanych.

 

Początkowo Izba Pamięci mieściła się w jednej z klas Szkoły Podstawowej nr 87 przy ul. Tęczowej. Dopiero w 1977 roku, dzięki staraniom Komitetu Osiedlowego w Sobieszewie, otrzymała salę ekspozycyjną w budynku przy ul. Turystycznej 3, gdzie obecnie mieści się siedziba „Wyspy Skarbów” Gdańskiego Archipelagu Kultury. 

 

Utworzenie Izby Pamięci na obszarze Wyspy Sobieszewskiej przy samym ujściu Wisły nie jest przypadkowe. Wiąże się bowiem z obecnością Wincentego Pola na tych terenach na przestrzeni lat 30. i 40. XIX wieku. Pisarz dzięki tej wyprawie opisał piękno krajobrazu Żuław Wiślanych, stworzył mapy hydrograficzne i wymyślił nazwę geograficzną Śmiała Wisła dla nowoutworzonego w 1840 roku ujścia Wisły w Górkach.

 

Od początku swego istnienia Izba Pamięci była zarządzana społecznie. Jej początki były skromne: kilka pamiątek umieszczonych w pięciu gablotach. Dopiero wytrwała praca społecznych opiekunów: Ryszarda Sykisza i Jana Sidorczaka oraz życzliwość darczyńców przyczyniła się do powiększenia i urozmaicenia ekspozycji. Izba Pamięci gromadziła eksponaty związane z życiem i twórczością Wincentego Pola. Ponadto zbierała obiekty związane z żeglugą morską oraz codziennym życiem mieszkańców Wyspy Sobieszewskiej i Żuław Wiślanych.

 

Cała ekspozycja została podzielona na kilka części tematycznych takich jak: przedmioty codziennego użytku, czy eksponaty marynistyczne. Wśród nich osobne miejsce zajmuje unikatowy księgozbiór dziewiętnastowiecznych wydań dzieł Wincentego Pola. To efekt owocnej współpracy zarówno z siedzibą Muzeum Lubelskiego oraz z prawnukiem poety – Adamem Polem, który przekazał największą liczbę egzemplarzy jego dzieł.

W 2006 roku na prośbę Rady Opiekuńczej opiekę nad zbiorami objęła „Wyspa Skarbów” Gdańskiego Archipelagu Kultury.

W 2012 r. dotychczasowa nazwa została zastąpiona na Centrum Wystawiennicze Wyspy Sobieszewskiej i Ujścia Wisły im. Wincentego Pola GAK.

Społeczni opiekunowie Izby Pamięci Wincentego Pola:

Lata 1974 – 2006
† Ryszard Sykisz
Jan Sidorczak
Rada Osiedla Sobieszewo

Od 2006 – Wyspa Skarbów GAK

2006 – 2007
Monika Roguszczak

2007 – obecnie
Paweł Jarczewski

 

HISTORIA WYSPY SOBIESZEWSKIEJ

 

 

III tys. p.n.e. najstarsze ślady osadnictwa z okresu kultury ceramiki sznurowej.

ok. 550 r. n.e. pierwsze informacje na temat ujścia Wisły w dziele historyka bizantyjskiego Jordanesa „O pochodzeniu i czynach Gotów”.

890 r. kolejna informacja o ujściu i delcie Wisły podana przez normandzkiego żeglarza Wulfstana.

1300r. pierwsza hydrograficzna mapa delty Wisły stworzona przez Wyższego Radcę Związku Wałowego Hugo Bertrama.

1454 r. powstawanie wielu karczm uposażonych w ziemie na terenie Mierzei. Karczmy we wsi  Górki i w Sobieszewie zaczęto nazywać Kreczem Newefehre, Kreczem Boemsagk – przy tej ostatniej z czasem zaczęła tworzyć się osada przykarczemna.

XVI w. Rada Miejska oddaje w dzierżawę wiele majątków ziemskich m.in.: 1563 r. dzierżawa Świbna przez Johana Kramera (w XVII w. osada dzierżawiona jest przez rodzinę Brandesów).

Po 1517 r. (wystąpienie Marcina Lutra) kościół w Sobieszewie przekazano proboszczom protestanckim.

1733 r. szukający poparcia w walce o polską koronę Stanisław Leszczyński w wystawionym przez siebie dokumencie biorącym Gdańsk i jego dobra w opiekę i protekcję wymienia m.in.:  Bohnsack (Sobieszewo), Bohnsackerweyde (Sobieszewska Pastwa), Schiwenhorst (Świbno), Einlage (Przegalina).

1793 r. (II rozbiór Polski) tereny Mierzei Wiślanej przechodzą pod panowanie Prus.

VI 1793 r. Spis Powszechny przeprowadzony przez władze pruskie - wówczas skrupulatnie opisano wszystkie osady leżące na terenie dzisiejszej Wyspy Sobieszewskiej.Wieś Sobieszewo liczyła wówczas 59 gospodarstw domowych. Mieszkało tu 294 osoby, a wójtem był Martin Petrowsky.

Okres XIX w. Wyspa Sobieszewska zyskuje charakter miejscowości wypoczynkowej i turystycznej.

1806 r. Gdańsk wraz z przyległymi terenami (m.in. z dzisiejszym terenem Wyspy Sobieszewskiej) zostaje Wolnym Miastem.

1840 r. zator lodowy pod wsią Górki, spiętrzona Wisła przerywa pas Mierzei Wiślanej – tworzy się nowe ujście nazwane później przez Wincentego Pola Śmiałą Wisłą.

1895 r. otwarcie Przekopu Wisły zbudowanego między Świbnem a Mikoszewem.

Po 1918 r.  teren Wyspy Sobieszewskiej należy do Wolnego Miasta Gdańska.

20-lecie międzywojenne w Górkach Wschodnich powstał port dla wodnosamolotów obsługiwany przez Lufthansę. W latach 30. utrzymywał regularne połączenie z Kalmarem i Sztokholmem.

Lata 30. XX w. wybudowanie letniej rezydencji w Orlu dla Alberta Forstera (gauleiter okręgu gdańskiego).

1945 r. teren Wyspy Sobieszewskiej miejscem dramatycznych wydarzeń II wojny światowej: ewakuacja więźniów obozu koncentracyjnego Stutthof; miejsce postoju uciekinierów z Prus Wschodnich. We wrześniu wojska rosyjskie przekazują całą władzę w ręce władz polskich.

1946 r. utworzenie na Wyspie Sobieszewskiej: placówki Wojsk Ochrony Pogranicza, gminy samorządowej z siedzibą w Śpiewowie (Świbno) przeniesionej później do Sobieszewa, komisariatu Milicji Obywatelskiej (Śpiewowo) i urzędu pocztowego.

1946 r. Żegluga Gdańska uruchomiła pierwsze połączenie promowe na trasie: Gdańsk – Sobieszewo – Przegalina – Rybina – Elbląg. Uruchomienie pierwszej linii komunikacyjnej w kierunku Wyspy: Gdańsk – Sobieszewo – Świbno – Stegna.

1947 r. stan ludności na Wyspie Sobieszewskiej: 1100 osób (w tym 136 pochodzenia niemieckiego).

1948–1959 r. wznowienie połączenia promu kolejowego Świbno – Mikoszewo.

1 XII 1954 r. w Świbnie powstaje Państwowy Instytut Hydrologiczno-Meteorologiczny.

1963 r. oddanie do tymczasowego użytku składanego mostu pontonowego.

1973 r. Wyspa Sobieszewska zostaje przyłączona do Gdańska

Lata 70. XX w. stopniowa degradacja Wyspy poprzez budowę kolektora ściekowego: kryzys w turystyce, zamknięcie plaż i kąpielisk.

1999 r. zakończenie pierwszego etapu modernizacji oczyszczalni „Wschód”, ograniczenie zanieczyszczeń, otwarcie większości plaż na Wyspie.

2007 r. – powstaje szlak turystyczny (pieszy i rowerowy) Wyspy Sobieszewskiej im. Wincentego Pola.

2010 r. była rezydencja Alberta Forstera w Orlu zostaje przekazana Zakonowi Franciszkanów (Dom Pojednania i Spotkań Ojców Franciszkanów) z Gdańska.

 

HISTORIA FORSTERÓWKI

 

forster

 

 

Nazwa „Forsterówka” wzięła się od nazwiska gauleitera okręgu gdańskiego i obergruppenführera SS Alberta Forstera, który w latach 30. XX w. wzniósł w Orlinkach na Wyspie Sobieszewskiej swoją letnią rezydencję.

Budowę obiektu rozpoczęto w 1933 roku. Według licznych relacji pomysłodawcą niektórych rozwiązań artystycznych był Adolf Hitler. Zaprojektował on m. in. swastyki wyrzeźbione na belkach stropowych w Sali Kominkowej.

Domek myśliwski wykonano z modrzewia. W obiekcie do tej pory znajdują się oryginalne kominki z lat 30. XX w.: kamienny w stylu wikingów w Komnacie Gotów oraz kaflowy w stylu holenderskim w Sali Jadalnej. Dekorację stanowi również boazeria kasetonowa.

 26 lipca 1933 roku ukończono projekt i przekazano rezydencję Albertowi Forsterowi w ramach prezentu od führera. Budynek w Orlinkach Albert Forster traktował jednak jako letnią rezydencję, stanowiącą odskocznię dla willi w Gdańsku, i przebywał w niej tylko okresowo do 27 marca1945 roku.

W czerwcu 1939 roku w obecności Heinricha Himmlera w „Forsterówce” przygotowywano ostatnie szczegóły operacji "Tannenberg", m.in.: listy aresztowań i likwidacji Polaków z terenu Wolnego Miasta Gdańska i Pomorza. Tutaj także zapadła decyzja o utworzeniu obozu koncentracyjnego w Sztutowie (KL Stutthof).

Od września 1944 do stycznia 1945 roku na teren rezydencji gauleitera z obawy przed nalotami zwożono z Gdańska dzieła sztuki i archiwa NSDAP. Budynek traktowano jako magazyn tranzytowy. Część dokumentów i eksponatów muzealnych została zdeponowana w jednym ze schronów przeciwlotniczych, które zostały wybudowane na tym terenie w 1941 roku.

W kwietniu 1945 roku na terenie rezydencji rozlokował się sztab 4. dywizji pancernej gen. Betzela. Poległych żołnierzy pochowano po walce w pobliżu domku myśliwskiego Alberta Forstera.

W okresie powojennym rezydencja przez kilka lat pełniła funkcję ośrodka wypoczynkowego PZPR, a następnie do 2003 roku ośrodka Funduszu Wczasów Pracowniczych „Mewa”.

W 2010 roku „Forsterówka” została przekazana Zakonowi Franciszkanów (Dom Pojednania i Spotkań Ojców Franciszkanów) z Gdańska, którzy na terenie kompleksu planują utworzenie Młodzieżowego Ośrodka Pojednania Polsko-Niemieckiego pod nazwą „Wyspa św. Franciszka”.

  partnerzy_01logo gdansk na www2partnerzy_03          110 g7226
Dom Sztuki - GAK Dom Sztuki GAK
Dworek Artura Gak Dworek Artura Gak
Winda Gak Winda Gak
Gama GAK Gama GAK
Projektornia GAK Projektornia GAK
Plama GAK Plama GAK
scenaminilogo Scena Muzyczna
Teatr GAK Teatr GAK
Zesp� Pie�ni i Ta�ca Gda�sk GAK Zespół Pieśni i Tańca Gdańsk GAK