Gdański Archipelag Kultury "Wyspa Skarbów"

  • Increase font size
  • Default font size
  • Decrease font size
http://wyspaskarbow.gak.gda.pl/components/com_gk2_photoslide/images/thumbm/7420441pol.jpg http://wyspaskarbow.gak.gda.pl/components/com_gk2_photoslide/images/thumbm/1307962pol.jpg

 

Misja: „WYSPA SKARBÓW” to MIEJSCE KREATYWNEGO RELAKSU, to WOLNOŚĆ TWORZENIA w obszarze różnorodnych dziedzin sztuki.Miejsce działań artystycznych i społecznych, wrażliwe na sprawy Eko i Etno. Więcej...

 

CENTRUM WYSTAWIENNICZE WYSPY SOBIESZEWSKIEJ I UJŚCIA WISŁY IM. WINCENTEGO POLA GAK (dawniej Izba Pamięci Wincentego Pola)

Wincenty Pol 2

KIM JEST WINCENTY POL?

Wincenty Pol (1807–1872) to postać niezwykle ciekawa: światowej klasy geograf, krajoznawca, etnograf, a przede wszystkim wybitny poeta.

Był członkiem wielu towarzystw naukowych: Polskiej Akademii Umiejętności, Towarzystwa Niemieckiego w Królewcu, Towarzystwa Niemieckiego w Lipsku, Towarzystwa Nauk Przyrodniczych w Pradze.

W 1807 roku urodził się w rodzinie o korzeniach niemiecko-francuskich, choć jego serce należało do Polski. Młodość Pola związana była z działaniami patriotycznymi. Spędził ją na walce z zaborcą, w powstaniu listopadowym i konspiracji u boku znanego romantyka, Seweryna Goszczyńskiego. Za swoje zasługi dla kraju został odznaczony orderem Virtuti Militari.

Pol był wszechstronnie wykształcony – pobierał nauki w Tarnopolu i Lwowie. Już w wieku 23 lat wykładał nawet literaturę niemiecką na Uniwersytecie Wileńskim.

Stopniowa utrata wzroku nie powstrzymała go od prowadzenia aktywnego życia naukowego. W wieku 42 lat został mianowany kierownikiem katedry geografii na Uniwersytecie Jagiellońskim (1849).

Gdy w 1868 roku stracił wzrok zupełnie, nie ograniczało to jego aktywności życiowej i społecznej. Nadal wygłaszał publiczne odczyty, uczestniczył w życiu literackim i towarzyskim.

Wincenty Pol zmarł w roku 1872, nie doczekawszy się ziszczenia marzeń o wolnej Polsce. W dowód wdzięczności za zasługi na polu literackim i naukowym, został pochowany na Skałce w Krakowie wśród innych wybitnych polskich osobistości.

 

CO WSPÓLNEGO MA POL ZE ŚMIAŁĄ WISŁĄ?

Wincenty Pol jest osobą, która nadała nazwę nowo powstałemu ujściu Wisły do morza – Śmiała Wisła.

Był pierwszym Polakiem, który stworzył dokładny opis hydrograficzny terenów Żuław Wiślanych, na których przebywał dwukrotnie. Po raz pierwszy Wincenty Pol znajdował się w okolicy Wyspy Sobieszewskiej jako żołnierz internowany po powstaniu listopadowym w 1831–32 roku. Po raz kolejny w 1842 roku, gdy pisał Na groblachi udawał się w podróż do Saksonii.

 

CO NAPISAŁ WINCENTY POL?

Pierwsze próby literackie Wincenty Pol podjął w 1832 roku w Dreźnie, gdzie poznał Adama Mickiewicza, który pozytywnie wyraził się o jego poezji: Czytałem coś napisał; daję Ci patent na pisanie piosenek... Zejdź do chaty i małego dworku i mów tym językiem, jaki zacząłeś1.

Biorąc do serca rady wieszcza narodowego, stworzył Pieśń o ziemi naszej (1835, wyd. całości 1843) i Pieśni Janusza (1835). Później Historię szewca Kilińskiego (1843), Gawędę dorsza... (1845), Wita Stwosza (1857), trylogię Pamiętniki J. P. Benedykta Winnickiego (1853–55), Pacholę hetmańskie (1862), Stryjanka (1861), Legenda o św. Janie Kantym (1868), Pan starosta Kiślacki (1873).

W oparciu o prace światowej sławy naukowców (Alexandra von Humboldta i Carla Rittera) powstały dzieła takie, jak: Pięć części świata w zarysie, Oceanografia, Geografia starożytnego świata, Geografia fizyczna, Geografia handlowa, Geografia Ziemi Świętej (1863), Rzut oka na północne stoki Karpat i przyległe im krainy (1851), Północny wschód Europy pod względem natury (1875)i Hydrografia (1875).

Nie tylko jego zainteresowania geograficzne, lecz także etnograficzno-folklorystyczne stały się inspiracją do tworzenia poetyckich cyklów opisów ziem polskich oraz dzieł takich, jak poemat Mohort. Rycerz Kresowy (1851) i Rok myśliwca (1870).

 

CZYM PASJONOWAŁ SIĘ WINCENTY POL?

Już w latach studenckich Pol stał się namiętnym podróżnikiem – początkowo wędrował po terenach Podola, Wołynia i Ukrainy, później po Europie Zachodniej, jednak najwięcej uczuć żywił do ziem południowej Polski.

To tutaj, w Gołogórach, podczas gwałtownej burzy odkrył swoją pasję geograficzną, która zajmowała go do końca życia.

 

CO ZAWDZIĘCZAMY WINCENTEMU POLOWI?

Głęboka miłość do ziemi i ludu uczyniła Pola naukowcem z powołania. Mimo braku wykształcenia kierunkowego udało mu się stworzyć podwaliny nowoczesnej geografii i współczesnej polskiej nauki.

Jego katedra geografii na Uniwersytecie Jagiellońskim była pierwszym tego typu instytutem badawczym w Polsce, a drugi na świecie (po ritterowskim w Berlinie)!

Pol stał się mentorem wielu przyszłych geografów, etnografów i pedagogów (Gloger, Mosbach). Za pomocą „ekskursji” (wycieczek krajoznawczych), rozpalił w nich miłość do ziemi ojczystej i zainicjował dalsze rozprawy na temat niezbadanych wcześniej terenów Polski. Sam zajął się między innymi terenem Kaszub.

Chęć zbudowania polskiej nauki była dla niego wyrazem głębokiego patriotyzmu. W czasach zaborów podjął polemikę z poglądami naukowców niemieckich i rosyjskich. Wychodził otwarcie z koncepcją Polski jako kraju niezależnego (także na polu naukowym), który może istnieć jako samodzielna jednostka polityczna: źle dziś w świecie całemu krajowi, ażeby miał być bez naukowego znaczenia2.

Niewiele osób jest świadomych, że wiele powszechnie znanych terminów, w tym: Żuławy, Pomorze, turnie oraz nizina, wprowadził do języka naukowego właśnie Wincenty Pol.

 

GDZIE MOŻNA ZNALEŹĆ ŚLADY WICENTEGO POLA?

Dowodem pamięci i wdzięczności dla działalności Wincentego Pola są takie miejsca, jak: Centrum Wystawiennicze Wyspy Sobieszewskiej i Ujścia Wisły im. Wincentego Pola w Gdańsku-Sobieszewie, Muzeum Biograficzne Wincentego Pola w Lublinie oraz drewniany krzyż znajdujący się w Dolinie Kościeliskiej w Tatrach.

 


 

1J. Sobczak, ***, Warszawa 1989, s. 6.

2W. Pol [za:] S. Niemcówna, Wincenty Pol jako geograf, Kraków 1923, s. 75.

110 50 lat       partnerzy_01partnerzy_02partnerzy_03          110 g7226

Dom Sztuki - GAK Dom Sztuki GAK
Dworek Artura Gak Dworek Artura Gak
Winda Gak Winda Gak
Gama GAK Gama GAK
Projektornia GAK Projektornia GAK
Plama GAK Plama GAK
scenaminilogo Scena Muzyczna
Teatr GAK Teatr GAK
Zespół Pieśni i Tańca Gdańsk GAK Zespół Pieśni i Tańca Gdańsk GAK